Caafimaadka

  Faytamiin B1, oo sidoo kale loo yaqaan  thiamine , wuxuu leeyahay faa'iidooyin caafimaad oo muhiim ah, gaar ahaan shaqada habdhiska neerfaha iyo soo saarista tamarta jirka.   Faa'iidooyinka ugu muhiimsan waxaa ka mid ah: Soo saarista Tamarta : Waxay door weyn ka ciyaartaa beddelidda cuntada (gaar ahaan karbohaydraytyada) tamarta uu jirku u baahan yahay, taasoo ka caawisa la dagaallanka daalka. Caafimaadka Habdhiska Neerfaha : Waa lama huraan u ah ilaalinta caafimaadka iyo shaqada habboon ee neerfayaasha. Waxay ka qayb qaadataa gudbinta farriimaha u dhexeeya neerfayaasha iyo murqaha. Taageerada Caafimaadka Maskaxda : Qaadashada thiamine oo ku filan waxay caawin kartaa hagaajinta feejignaanta iyo xusuusta. Waxa loo yaqaan "fitamiinka anshaxa" sababtoo ah saameynteeda wanaagsan ee suurtagalka ah ee shaqada maskaxda iyo dabeecadda. Caafimaadka Wadnaha : Thiamine waxay muhiim u tahay soo saarista acetylcholine, kaas oo ka caawiya wadnaha inuu si sax ah u shaqeeyo. Yaraan...

 Maxaa aad ka fikirtaa Booratiin ayaa soo raacaya kaadidaada? Inta aanan gudaha u galin aan ku fahansiiyo in yar ee akhri. Kalyuhu waxa ay u shaqeeyaan qaab ah in ay jidhka ku celiyaan wixii muhiima ee jidhku u baahan yahah sida Boratiinka, Sonkorta IWM.  Laakiin mar mar ayaanay celin oo jidhka intii uu baahanaa in ka badan ay kalyaha timaad markaana waa la saaraa oo kaadida ayaa la soo raaciyaa.  Halkaa marka aad fahanto waxa jira oo kale in mararka qaar kalyaha dhaawac soo gaadho gaar ahaan unugyada iyo xuubabka badh habaha ee kalyuhu leeyihiin ee loo yaqaan iyo unug shaqeedyada kalyaha (Glumerular Basement Membrane, Nephron)dhaawacaa oo kaga yimaad dhibaato joogto ah, sida sonkor saraysa marwalba, Dhiigkar sareeya Marwalba, cuntooyin ama daawooyin dhaawaca iyo Xanuuno gooni u ah xuubkaas oo dalooliya, ama shabagiisaa dhaawaca.  Taasi waxa ay ka saartaa celintii jidhka lagu celinayay waxyaabihii Muhiimka ahaa caawa inagu Booratiin uun baan ka hadlaynaaye.  Hal...

  Saxashada choking ama waxyaabaha keena in  hawada xannibanto waa xaalad degdeg ah oo u baahan in si degdeg ah looga jawaabo. Tallaabooyinka Saxashada Choking. Qaadista Xaaladda Kaalmo Raadi: Haddii aad aragto qof xannibmaya, u sheeg inay caawimaad raadiyaan, ama naftaada ugu deeq so badbaadinta. Hubi Inuu Qofku Xannibayo Calaamadaha: Hubi haddii qofka uu leeyahay dabiici adag, aragga caday, ama wuxuu muujinayaa calaamado dhibaato ah sida cadaadiska wajiga ama ilko adkaansho. Tallaabooyinka Badbaadinta Ku riix xudunta: Haddii qofka uu wado, khatartaaga u isticmaal hababka badbaadinta sida لاندې: Tallaabooyinka Heimlich (Abdomen Thrusts): Joogso Ka Hor: Qofka xannibmaya, ka mid fiiri in uu istaag iyo in si degdeg ah loogu talagalay. Riix Xeebta: Taada guntir ahaan culus iska dhiga, una isticmaal hawlgallada hadii uu qof xannibaya. Marka Ku aaddan qanjidh labada lug: Ha jeedso dib u socodka U isticmaal riix hoose oo dhinaca saxda ka Hablida si xusul ...

  Dhiig la'aanta (anemia) ee ka dhalata xanuunada chronic-ka(wakhtiga dheer dadka haya) ah waa xaalad caafimaad oo lagu arko bukaanno qaba xanuuno muddada dheer ah. Sababaha Dhiig La'aanta ee Xanuunada Chronic-ka(xanuunada jiitama). Cudurrada Dhiigga Ugu Waaweyn: Infekshanno Chronic ah: Sida tuberculosis ama HIV, waxay keeni kartaa dhiig la'aan iyada oo dhimanaysa unugyada dhiigga cas. Autoimmune Diseases: Xanuunada sida rheumatoid arthritis ama lupus waxay sababi karaan barar joogto ah, taasoo yareyneysa samaynta dhiigga. Xanuunada Kilyaha: Chronic Kidney Disease (CKD): Gaar ahaan, kelyaha oo aan si fiican u shaqeyn, waxay keeni kartaa yareynta erythropoietin, hormoonka ka caawiya samaynta dhiigga. Cudurada Kansarka: Carcinomas: Kansarrada qaarkood waxay soo saari karaan hormoonnada ama kiimikooyin ka hor istaagi kara samaynta dhiigga. Dhiig la'aan Sababta Aasaasiga Ah: Iron Sequestration: Cudurrada chronic-ka ah waxay kala gooyaan nidaamk...

  Xanuunka Marburg Virus Disease (MVD)   waa cudur halis ah, oo inta badan dilaa ah, kaas oo ka mid ah qandhooyinka dhiig-baxa fayraska ( viral hemorrhagic fevers ), waxaana sababa fayraska Marburg. Wuxuu isku qoys yahay fayraska keena cudurka Ebola.   Calaamadaha Lagu Garto. Cudurku wuxuu si kedis ah u bilaabmaa, waxaana ka mid ah calaamadahan soo socda: Qandho aad u badan. Madax xanuun daran. Dareen guud oo lallabo iyo itaal-darro. Shuban biyo badan  iyo calool xanuun (wuxuu bilaaban karaa maalinta saddexaad) Matag. Dhiig-bax  daran, kaas oo ka soo bixi kara meelo badan oo jirka ah (wuxuu soo bixi karaa inta u dhaxaysa maalinta shanaad ilaa toddobaad) . Dadka xaaladoodu daran tahay waxaa inta badan ku dhaca shoog iyo dhiig-bax badan, taas oo keenta dhimasho inta u dhaxaysa maalinta sideedaad iyo sagaalaad ee calaamadaha ugu horreeya . Siddee loo Kala Qaadaa? Fayrasku wuxuu asal ahaan ka yimaadaa fiidmeerta (Egyptian rousette bat). U gudbida aadanaha iyo kala...

Waa maxay jabtada? Jabtada, oo si kale loo yaqaan "sacabka" ama "dhibicda," waa caabuq bakteeriyo ah oo galmada la isugu gudbiyo. Meelaha ay dhibaatadu saameysey waxay u badan yihiin xubinta taranka laakiin waxay sidoo kale saameyn kartaa qaybaha kale ee jirka sida malawadka, isha iyo kala goysyada. Waa maxay calaamadaha jabtada? Caadiyan, dadka qaba jabtada ma garanayaan cudurkaan maadaama astaamuhu ay dhif iyo naadir ah soo baxaan. Markay sameeyaan, waxay caadi ahaan ka dhacaan meelaha xubnaha taranka. Qaar ka mid ah calaamadaha iyo calaamadaha jabtada waa: Kaadi xanuun badan Kaadi joogto ah, joogto ah, oo degdeg ah Caabuqa iyo guduudashada guska Xanuun ama barar ku dhaca xiniinyaha Dheecaan u eg malax oo ka soo baxa malawadka iyo guska Xanuunka caloosha ama miskaha Kordhinta  dheecaanka siilka Dhiigbaxa inta u dhaxaysa caadada Xanuun fiiqan oo caloosha ah Dhiigga siilka  iyo xanuunka galmada ka dib Indho xanuun Sawir-qaadista Dheecaan u eg malax oo ka soo baxa in...

  Fiitamiinada ugu wanaagsan ee caafimaadka ciridka iyo ilkaha ayaa kala ah:  Fitamiin C ,  Fitamiin D ,  Calcium ,  Fitamiin A , iyo  Fitamiin K . Nafaqooyinkan ayaa si wadajir ah u shaqeeya si ay u ilaaliyaan xoogga iyo caafimaadka afkaaga.   Muhiimada Fiitamiinada. Fitamiin C:  Waa lagama maarmaan si unugyada isku xira (connective tissues) ee ciridkaagu ay u ahaadaan kuwo caafimaad qaba oo xooggan, kuwaas oo ilkahaaga meesha ku haya. Yaraanta fitamiin C waxay keeni kartaa cirid dhiig baxa, barar, iyo cudurka ciridka (gingivitis). Fitamiin D:  Waxa uu jidhka ka caawiyaa nuugista Kaalshiyamka si hufan, taas oo muhiim u ah lafaha iyo ilkaha xooggan. Fitamiin D oo ku filan wuxuu yareeyaa halista suuska ilkaha iyo cudurrada ciridka. Calcium (Kaalshiyam):  Waa dhismaha aasaasiga u ah ilkaha iyo lafaha. Calcium la'aantu waxay daciifin kartaa ilkaha, taasoo u horseedi karta godad (cavities) iyo luminta ilkaha. Fitamiin A:  Waxa uu caawiy...

Iron ta dhiiga oo yaraataa waxa ay ilmaha ku keentaa samayn,koritaanka oo hoos udhaca,waxa ay ilmaha ku keentaa dhiig la'aan. Iron waa nafaqo taas oo uu ilmuhu uu ubaahan yahay si uu :     - Ukoro.    - Maskax-ahaan horumaro garaadkiisu. Maxay muhiim ugu tahay ilmaha IRON-TU? Iron tu waxa ay ka caawisaa oxygen in ay kadhaqaaqdo sanbabada una gaadho jidhka inta kale. Muruqyada iron waxa ay ka caawisaa in oxygen-ta in ay isticmaalaan sidoo kale ay kaydsadaan , si muruqyadu ay u koraan uweynaadaan. Ilmaha aan IRON ku filan helin waa mid muruqyo aan awood lahayn leh,taas waxa ay ku hogaaminaysaa dhiig la'aan. Xaddi intee oo iron ah ayuu ilmuhu uu u baahan yahay? Ilmuhu waxa uu dhashaa iyada oo iron tu ku kaydsan tahay jidhkiisa.cuntada iyo fiitamiinada uu helayo waxa ay unoqonaysaa shiidaal si uu degdeg ugu koro sidoo kale heerarka da' ahan jidh ahaan u kale gudbo. Age group Recommended amount of iron a day 7 - 12 months 11 mg 1 - 3 years 7 mg 4 - 8 years 10 mg 9 - 13 ye...