Caafimaadka

   Daryeel joogto ah ,Dhiig fiican oo soo gaadha lugaha, maqaar badqaba,Ka hortaga xanuunada lugaha ee jiitama,badqabka xididada iyo ka hortagga xanuunada lugaha soo gaadha,waa mid wakhti walba ay ubaahan yihiin lugaheenu. Daryeelka lugaha ayaa muhiim u ah caafimaadka guud ee jidhka, sababtoo ah lugaha ayaa ah aasaaska dhaqdhaqaaqa iyo fadhiga jidhka. sababaha ugu muhiimsan ee loo daryeelo lugaha: Wareegga dhiigga:  Lugaha, gaar ahaan muruqyada kubka, waxay u shaqeeyaan sidii "wadnaha labaad" oo kale, iyagoo dhiigga ka soo qaada qaybaha hoose ee jidhka kuna soo celiya wadnaha. Caafimaadka xididdada:  Daryeelka lugaha waxay ka hortagtaa dhaawaca xididdada dhiigga iyo cidhiidhiga, kuwaas oo khatar ku ah wadna xanuunka, gaar ahaan marka la gaaro da'da weyn. Dhaqdhaqaaqa:  Lugaha oo la daryeelo waxay sahlaysaa socodka iyo dhaqdhaqaaqa maalinlaha ah, taas oo lagama maarmaan u ah caafimaadka guud iyo fogaanshaha cayilka. Xakamaynta sonkorowga:  Daryeelka lugaha a...

Da'ahaan marka la eegayo ilmuhu marka uu dhasho ilaa inta uu ka qaan gaadhayo ,waxa uu dhex mushaaxaa wakhti adag oo soo wajaha hab-difaaca jidhkiisa. Xanuunada faafa iyo xanuunada aan faafin waa cadow curyaamiya koritaanka ilmaha. Ilmuhu si uu u sameeyo koritaan jidh ahaan iyo maskax ahaan waxa uu u baahan yahay in qorshe-qoys laga yeesho. Waallidku waa in ayna iska indho tirin badqabka ilmaha iyo daryeelkiisa maskax ahaan iyo jidh ahaan. Qodobada muhiim ka u ah walidka in ilmaha ay ka yeeshaan waxa ka mid ah:- - In waalidku uu qorsheeyo ilmaha nadaafadiisa iyo siduu u bari lahaa inta aas aaska ah. - In waalidku uu qorsheeyo ilmaha qaab cuntooyinkiisa da'da uu jiro ,ilmaha in aan waxwalba lasiin meel walba oo uu joogo. - Cuntooyinka ilmaha in la nidaamiyo xiliyada ay jiraan xanuunada,xiliyada ilmuhu imtixaanada ku jiro iyo xiliyada jimicsiga. - Ilmaha waxbarashadiisa in laga warhayo,laga bilaabo guriga marka uu kabaxayo ilaa dugsiga ,si ilmo nadiif ah,maskax ahaan badqaba diy...

  Dadka la nool xanuunada jiitama (chronic illnesses)  badanaaba waxay u baahan yihiin  protein ka badan  qofka caadiga ah si ay u ilaaliyaan murqaha, u xoojiyaan difaaca jidhka, una dedejiyaan bogsashada unugyada. Xaddiga Protein-ka ee lagu taliyo: Dadka Waaweyn ee Caadiga ah:  Waxay caadiyan u baahan yihiin  0.8 garaam  oo protein ah kiilogaraam kasta oo miisaankooda ah ( ). Dadka la nool Xanuunada Jiitama:  Waxaa badanaa lagula taliyaa inta u dhaxaysa  1.2 ilaa 1.5 garaam  kiilogaraamkii ( ). Tusaale ahaan: Haddii qofku miisaankiisu yahay  , wuxuu u baahan karaa inta u dhaxaysa   ilaa   garaam oo protein ah maalintii. Xaaladaha Gaarka ah (Kelyaha):  Dadka qaba xanuunka kelyaha ee aan weli bilaabin sifaynta (dialysis) ayaa laga yaabaa inay u baahdaan inay  yareeyaan  protein-ka ( ) si aysan kelyaha culays ugu kordhin. Si kastaba ha ahaatee, marka sifayntu bilaabato, baahida protein-ku mar kale ay...

  Oximeter‑ku waa qalab caafimaad oo lagu cabbiro heerka ogsijiinta ee dhiigga (oxygen saturation) iyo garaaca wadnaha (pulse rate). Markaad farta saarto, wuxuu isticmaalayaa iftiin gaar ah si uu u ogaado inta ogsijiin ah ee ku jirta unugyada dhiigga cas. Natiijada waxaa lagu muujiyaa boqolkiiba (tusaale: 98%), taas oo tilmaamaysa sida sambabadu u gudbinayaan ogsijiinta. Waa muhiim guriga in uu yaalo hadii xanuunadan qof ka mid ah qoysku uu leeyahay:- - Xanuunada ku dhaca hawa mareenka. - Xiiqda. - Dhaxanta(T.B). - - Xanuunada wadnaha. - Xanuunka faaliiga. - Bukaanada guryaha jiifa. - Dadka hurdada dareema neefqabatow,badanaa waa dadka miisaankoodu badanyahay. Sideed u isticmaalaysaa? 1.Qalabka yar ee oximeter ka soo qaado. 2.Qalabka shid. 3. Farta murtisada u gali. 4. Heerka oxygen ta waxa ku dul qoran spo2 hoosteeda akhri tirada ku qoran. 5. Sidoo kale pulse rate qaraaca wadnaha akhri tirada ku hoos qoran. Tiradan maxa ay ka turmaysaa? SPO2(saturation of periphe...

  Qajaarku waa geed jirka u leh faa’idooyin caafimaad oo aan la soo koobi karin, Waxaa ka buuxo fiitamiinada K, C, iyo A, waxaa kaloo laga helaa fiber iyo macdanaha potassium iyo calcium. Qajaarku 95% waa biyo sidaas darteed waxa uu jirka ka ilaaliyaa engaga. Cabbista cabitaanka qajaarku waxay hoos u dhigtaa halista cudurka kansarka ee haweenka ku dhaca gaar ahaan kansarka afaafka ilmo galeenka iyo kansarka sambabada. Qajaarku wuxuu ka hortagaa cudurro badan, waxaana uu la dagaalamaa cayilka. Sida laga soo Dr Prachi Garg oo ku daabacday bogga PhramaEasy. Caafimaadka Faa’idooyinka uu u uleeyahay qajaarka waxaa ka mid ah: 1. Wuxu yareeya Xanuunada kudhaca kalagoysyada/Isgoysyada ama lafaha:  Lafa beelka (osteoporosis) waa xanuun ku dhaca lafaha, waxuu sababaa in awooda lafahu ay daciifaan ama ay khafiifaan taasoo keeni karta in laftu ay jabto xataa hadii inyar la qaloociyo. Qajaarka waxaa laga helaa macdanaha calcium, copper, magnesium, iyo potassium kuwaas oo xoojiya caafimaadk...

  Xumada Dengue (Dengue Fever) waa xanuun fayras ah oo saameeya unugyada dhiigga, gaar ahaan platelets-ka.  Cuntooyinka ugu wanaagsan ee gacan ka geysta soo kabashada waa kuwa kor u qaada difaaca jirka, fuuq-celinta (hydration), iyo kordhinta platelet-ka .   Cuntooyinka Ugu Wanaagsan Dengue: Biyo iyo Cabitaanno:  Aad bay u muhiim tahay in la cabo biyo badan, casiirka khudradda (sida liin bambeelmo, liin dhanaan), biyaha qumbaha, iyo maraq si looga hortago fuuq-baxa. Papaya (Babaay):  Caleenta babaayga iyo midhihiisa ayaa si weyn loo rumeysan yahay inay kordhiyaan tirada platelets-ka dhiigga. Khudradda Vitamin C-ga leh:  Liin macaan, kiwi, iyo babayga ayaa xoojiya difaaca jirka. Cuntooyinka Tamarta Leh:  Bariiska, khichdi (bariis iyo masagadi), iyo cuntooyinka fudud ee dheefshiidku u fudud yahay. Borotiinka:  Ukunta, lentils-ka, iyo hilibka caatada ah (aan dufan lahayn) si loo xoojiyo jirka. Maraqa (Soup):  Maraqa digaagga ama maraqa carsaanya...