Caafimaadka

  Si aad ilmahaaga uga ilaaliso nabarada xafaayadda (mur-muruxa), waxaad samayn kartaa tallaabooyin dhowr ah oo fudud laakiin muhiim ah . Nabarradan waxaa caadiyan sababa qoyaan, xoqnaan, iyo kiimikooyinka ku jira kaadida iyo saxarada.   Waa kuwan talooyinka ugu muhiimsan: Ka Hortagga Nabarrada. Baddal xafaayadda marar badan:  Tani waa tallaabada ugu muhiimsan. Hubi inaad si joogto ah u hubiso xafaayadda ilmahaaga, oo aad baddasho isla marka ay qoydo ama wasakhowdo si maqaarka ilmaha u ahaado mid engegan. Nadiifi maqaarka si tartiib ah:  Mar kasta oo aad xafaayadda baddasho, dabada ilmaha ku nadiifi biyo diirran iyo maro jilicsan, ama isticmaal suufka ilmaha lagu tirtiro ee aan lahayn aalkolo ama caraf (fragrance). Maqaarka engeeji si fiican:  Kadib nadiifinta, si tartiib ah ugu engeeji maqaarka shukumaan jilicsan ama hawo, adigoo aan xoqin. Hubi inaad si gaar ah u engejiso meelaha isku laabma. Isticmaal kareem ilaalin ah:  Mari lakab khafiif ah oo kareemka...

Faa'iidooyinka caafimaad ee ORS (Oral Rehydration Salts) aad ayay muhiim u yihiin, gaar ahaan xaaladaha fuuqbaxa (dehydration) ee ka dhasha shubanka daran, matagga, ama dhidid badan. ORS waa xal isku dheelitiran oo ka kooban milixyo iyo sonkor, kaas oo si gaar ah loogu talagalay inuu jirka ka caawiyo inuu si degdeg ah u nuugo biyaha iyo macdanaha uu lumiyay. Waa kuwan faa'iidooyinka ugu waaweyn ee ORS: Fuqbx degdeg ah:  ORS wuxuu ka nuugaa jirka biyo ka dhaqso badan biyaha caadiga ah, taasoo hubinaysa in qofka fuuqbaxay uu si degdeg ah u soo kabsado. Soo celinta dheelitirka macdanaha (electrolytes):  Shubanka iyo matagga waxay sababaan luminta macdano muhiim ah sida sodium, potassium, iyo chloride, kuwaasoo lagama maarmaan u ah shaqada habboon ee murqaha, neerfayaasha, iyo cadaadiska dhiigga. ORS wuxuu caawiyaa soo celinta macdanahan. Ka hortagga dhibaatooyinka daran:  Marka fuuqbaxa aan la daweyn, wuxuu keeni karaa dhibaatooyin halis ah sida shoog (shock), dhaawaca kilya...

 Faaliga ischemis stroke (stroke ischemic) iyo xanuunada afka iyo ilkaha waxay leeyihiin xiriir dhow. Stroke-ka ischemic wuxuu dhacaa marka dhiigga aan si sax ah ugu qulqulin qayb ka mid ah maskaxda, taasoo keenta in unugyada maskaxda ay dhaawacmaan ama dhimaan. Xanuunada afka iyo ilkaha, dhanka kale, waxaa ka mid noqon kara xanuun, infekshin, ama dhibaatooyin kale oo saameeya afka iyo ilkaha. Xanuunada ku dhaca ciridka ee kale duwan waxa uu dhaawici karaa xididada dhiiga qaada,isbedelka ku dhacaya xididadu waxa ay horseedaysaa in sifudud u xidhmi karo iyada oo loo sababaynayo xinjir. Sida ugu wanaagsan ee qof u dhaawicin xididada ilkaha waa in uu isticmaalo brush jilicsan. Xidhiidhka U Dhaxeeya. Dhiig Karka : Dhiig karka, oo ah sabab weyn oo keenta stroke, wuxuu sidoo kale saameyn ku yeelan karaa caafimaadka afka iyo ilkaha, sida dhibaatooyinka gumbooyinka. Dhaawaca : Stroke-ka wuxuu sababi karaa dhibaatooyin xagga hadalka iyo nuugista, taasoo keeni karta in qofka uu dhibaat...

  Faaliggu waa xanuun khatar ku ah badqabka caafimaad ee maskaxda. Faaliggu waxa uu dhacaa marka maskaxdu ay dhiiggu uu ka xidhmo  80%   oo ah in ay xinjir ay xidho , 13%  uu xidid furmo oo maskaxdu wada dhiig ay noqoto. Faaliggy waa xanuun jiitama,saameyn aad u balaadhanna qofka kaga taga sida  in xubnayaasha muhiim ka ah ay shaqada gabaan ,in qofku  uu noqdo qof dhul jiif ah oo ay kusoo degdegaan dhamaan xanuunada khatarta ah sida xinjir xidha wadnaha iyo sanbabada. Todobaad ka hor  inta aanu qofku uu faalig ku dhufan calaamadahan ayuu yeeshaa:-  -  Awood la'aan xubnayaasha ah   -  Kabyuuyo dhinac ah.  - Aragtida qofka oo haydh haydh saarmo. - Qofka oo ay ku adkato in uu socdo. - Diidid iyo qofka isku dheeli tirmi waaya. Calaamadaha qofka marka faaliigu u ku dhaco lagu arko waxa ka mid ah :- - Hadalka qofka oo la fahmi waayo. - Dhinac oo  shaqada gaba lug iy gacan . - Gariir aan kale joogsi lahayn. - Gacan iyo ...

 Barashada ilmaha cadaygga waa tallaabo muhiim ah oo ka caawisa inay helaan caadooyin caafimaad leh. 1. Ka dhig cadayga mid wakhtiyeysan. Waqti Go'an: Samee jadwal cadayga maalinlaha ah, sida subaxdii iyo fiidkii, si ilmahaagu u barto in cadaygu uu muhiim yahay. 2. Cadayga Ka Dhig Mid Madadaalo Leh. Cadayga Madow: Isticmaal cadayga leh midabyo iyo naqshado soo jiidasho leh si ilmahaagu ugu xiiseeyo. Heeso iyo Sheekooyin: Ku dar heeso ama sheekooyin ku saabsan nadaafadda afka si ay u noqoto mid madadaalo leh. 3. Tusaale U Noqo Cadayga Iskaashiga: Caday adiga oo la jooga ilmahaaga; muujin sida loo cadayo iyo sida ay muhiim u tahay. Fikrad Wanaagsan: Ka hadal faa'iidooyinka cadayga, sida ilko caafimaad leh iyo neefka wanaagsan. 4. Isticmaal Qalab Ku Habboon. Cadayga Ku Habboon: Isticmaal cadayyo ku habboon da'da ilmahaaga (tusaale, caday yar oo jilicsan). Dheecaanka Cadayga: Isticmaal dheecaanka cadayga leh dhadhan wanaagsan si ilmahaagu u jeclaado. 5. Baro S...

 Faaliggu waa xanuun khatar ku ah badqabka caafimaad ee maskaxda. Faaliggu waxa uu dhacaa marka maskaxdu ay dhiiggu uu ka xidhmo  80%   oo ah in ay xinjir ay xidho , 13%  uu xidid furmo oo maskaxdu wada dhiig ay noqoto. Faaliggy waa xanuun jiitama,saameyn aad u balaadhanna qofka kaga taga sida  in xubnayaasha muhiim ka ah ay shaqada gabaan ,in qofku  uu noqdo qof dhul jiif ah oo ay kusoo degdegaan dhamaan xanuunada khatarta ah sida xinjir xidha wadnaha iyo sanbabada. Todobaad ka hor  inta aanu qofku uu faalig ku dhufan calaamadahan ayuu yeeshaa:-  -  Awood la'aan xubnayaasha ah   -  Kabyuuyo dhinac ah.  - Aragtida qofka oo haydh haydh saarmo. - Qofka oo ay ku adkato in uu socdo. - Diidid iyo qofka isku dheeli tirmi waaya. Calaamadaha qofka marka faaliigu u ku dhaco lagu arko waxa ka mid ah :- - Hadalka qofka oo la fahmi waayo. - Dhinac oo  shaqada gaba lug iy gacan . - Gariir aan kale joogsi lahayn. - Gacan iyo l...

  Baamiyaha waxa uu ka mid yahay dhirta ubaxleyda ah wuxuuna ka tirsan yahay qoys dhireedka loo yaqaan Mallow, Muran ayaa kajira halka uu Baamiyuhu asal ahaan ka soo jeedo. Baamiyuhu wuxuu ka baxaa dalalka kuleylada ah, dalalka kuleeyl xigeenada iyo gobolada ay cimiladoodu diiran tahay ee caalamka, 3500 oo sano ka hor ayaa la’ogaaday jiritaanka geedka Baamiyaha. Magaca Seyniska ee Baamiyaha waa Abelmoschus laakiin magacyo badan ayuu leeyahay sida Okra, Okro, dalka Ingiriiska waxaa looga yaqaan Lady’s Finger, Spain waxaa looga yaqaan Guino-Gombe, Portugal waxaa looga yaqaan Guibeiro, Mareykanka waxaa looga yaqaan Gumb, Malaysia waxaa looga yaqaan Kacanga bendi, dalka Hindiyana waxaa looga yaqaan Bhondi gomba. Nafaqada ku jirta baamiyaha. Baamiyaha waxaa ku jiro qaybaha kala duwan ee nafaqada wuxu qani ku yahay fiitamiinada sida: Vitamin K, Vitamin C, Thiamine (B1) Folate (B9). Sidoo kale waxaa ku jira macdanta sida : Magnesium, Phosphorus Calcium iyo Zinc. Faa’iidooyinka caafimaad e...